Chocolate por la noticia, mermelada por la pavada.
(Haberler için çikolata, saçmalık için reçel.)
Uruguay atasözü
Resmî adı Uruguay Doğu Cumhuriyeti (İsp. República Oriental del Uruguay) olan Uruguay devletinin tüm yönetim ve yasama mercilerinin bulunduğu, hatta içinde ülkenin meclisinin ve parlamentosunun da bulunduğu, Uruguay genel kurulunun toplanma yeri ve Uruguay hükûmetinin yasama organı olan Yasama Sarayı (İsp. Palacio Legislativo)’nı gördükten sonra, başkent Montevideo’daki şehir turumuza devam ediyoruz.
La Aguada semtindeyiz. Bir daire şeklinde başlayıp uzayan Avenida de las Leyes (De las Leyes Caddesi) adlı caddeden çıkıp, Avenida Batovi (Batovi Caddesi) adlı caddeye, ordan da Avenida José Ladislao Terra (José Ladislao Terra Caddesi) adlı caddeye çıkıyoruz.
Gezi arkadaşım Yaşar Gülen ve ben, otobüsün en ön koltuklarında oturduğumuz için, yolculuk esnalarında sık sık şoförümüz Joachin ve muavinimiz Natalie ile sohbet ediyoruz. Yaşar, Uruguay’da, tabi “Besmele” gibi her sohbetine “Muslera’nın Türkiye’de Galatasaray takımında oynadığını” belirterek başlıyor. Uruguay Millî Takımı’nın kalecisi ve bu ülkede çok sevilen Néstor Fernando Muslera Micol (1986 – halen hayatta)’un Galatasaray’da oynaması, Yaşar için Uruguay’da insanlarla iletişim ve dostluk kurma yolundaki sihirli anahtar.
– Muslera futbolo Galatasaray. El prima futbolista…
Bütün gün bu lafı tekrar edip duruyor, Yaşar…
Yahu kekê Yaşar, Uruguay bize Muslera’yı verdi diye o kadar “ezik” olmayalım yani. Ona bakarsan, biz Uruguay’a daha büyük bir değeri, “Çiftlikbank Tosunu”nu verdik, di mi?..
“Çiftlik” demişken, evrene bu yönde enerji gönderdik galiba, bir gıda pazarının önüne geliyoruz. Dr. Juan José de Amezaga, Ramón del Valle Inclan, Martín García ve José Ladislao Terra adlarında dört caddenin oluşturduğu karenin tam ortasında, kısa adı MAM olan Montevideo Tarım Pazarı (İsp. Mercado Agrícola de Montevideo) bulunuyor.
Sadece başkent Montevideo’nun değil, tüm Uruguay’ın en büyük gıda pazarı bu.
Otobüsümüz pazarın park alanına giriyor ve parkediyor. Dışarı çıkıyoruz. Gıda pazarını gezeceğiz…
Uruguay’ın en büyük gıda pazarı olan Montevideo Tarım Pazarı (İsp. Mercado Agrícola de Montevideo) ya da kısa adıyla MAM, başkent Montevideo’nun Villa Muñoz Retiro semtinin Goes mahallesinde bulunuyor. Pazar, Cumhuriyet Üniversitesi (İsp. Universidad de la República) bünyesindeki Kimya ve Tıp fakültelerine yalnızca birkaç metre uzaklıkta.
Pazar, toplam 5867 m² büyüklüğündedir. Girişler büyükbaş hayvanlarla süslenmiştir. Büyük sütûnlar, aynı anda birkaç başka tavandan oluşan, mükemmel oranlara ayrılan ve iç mekânın yukarıdan havalandırılmasına ve aydınlatılmasına izin veren üç halkaya ayrılmış bir tavanı destekler. Orijinal binanın her dört köşesinde bir sivri uçla biten yapay kuleler bulunuyor.
Montevideo, bir zamanlar İspanyol kolonisi olduğu için, Portekizliler’in ilerlemesini durdurmak için güçlü bir şehir olarak doğdu ve kuruldu. İlk yerleşimciler bugün Ciudad Vieja (Eski Şehir) olarak bildiğimiz yere yerleştiler. Burası müstahkem bir şehirdi; o dönemden günümüze kadar gelen kalıntılardan biri, 1742’den kalma Puerta de la Ciudadela’dır. O zamanlar bilinen meydanlar geniş açık alanlardı. Meyveler, sebzeler, her türlü ürün burada sergilenir ve satılırdı.
Montevideo’ya ilk gelen meyve ve sebzeler, bugün bir yerleşim bölgesi olan Prado mahallesinden gelirdi. Burası bir zamanlar Montevideo’nun üst sınıfının buluşma noktası olan büyük dinlenme evleriyle istihdam edilmişti.
1829 yılından başlayarak şehir genişlemeye başladı. Şehri çevreleyen surlar yıkıldı ve yerleşme surların ötesine geçmeye başladı.
1866 yılında hükûmet, bugün Yasama Sarayı’nın bulunduğu yerin yakınında önemli mülklerin bağışını elde etti ve burada Plaza de las Carretas adı verilen önemli bir meydan kuruldu. Meydanda çevre bölgelerden getirilen her türlü taze ürün satılıyordu.
Dünya çapında talep görmeye başlayan pazarın ziyaretçilerinin artması, hijyen ve sağlık gereksinimlerini gözönüne bulundurma şartını doğurdu ve bu da “adamakıllı” bir pazar yaratma fikrini şekillendirdi.
1903 yılında toprak sahibi ve tüccar beş vatandaş, zamanın ihtiyaçlarına ve bu konudaki en son gelişmelere uygun bir tarım pazarına sahip olma ihtiyacına ikna olarak, arazilerinin bir kısmını bağışlamaya karar verdiler.
Montevideo Tarım Pazarı’nın inşâ ve düzenlemesine 1906 yılında başlandı ve 1912’de bitirilerek 1913 yılında hizmete açıldı.
1929’da dış cephesi yeniden düzenlendi.
1945 yılında pazarın kapladığı alan büyütüldü.
1999 yılında Uruguay devleti tarafından “Ulusal Tarihî Alan” ilan edildi.
2006 – 13 yılları arasında ise bir dizi restorasyondan geçirildi ve modern bir hüviyet kazandırıldı. (MAM’ın resmî web sitesi: www.mam.com.uy)
Yaşar kardeşimle birlikte pazarın içine giriyoruz. Tabiî kafiledeki diğer insanlar da.
Pazarın içi cıvıl cıvıl. Sebze – meyve reyonları, kuruyemiş bölümleri, hediyelik eşya satan kısımlar, taze balık tezgâhları, ayrıca restoranlar ve kafeler var.
Bir saate yakın geziyoruz pazarın içinde, bakıyoruz. Ama hiçbir şey almıyoruz.
Hem, ne alacağız ki?
Ne kuruyemiş bölümünde Elazığ’ın pekmezi ve cevizli sucuğu var, ne de sebze – meyve reyonunda Muş’un kırmızı ve beyaz dutları.
sediyani@gmail.com
SEDİYANİ SEYAHATNAMESİ
CİLT 11
MONTEVİDEO TARIM PAZARI
Uruguay’da dostlarım da var artık:
(Soldan sağa) Muavinimiz Natalie, ben ve şoförümüz Joachin
Mercado Agrícola de Montevideo, 24 Nisan 2019